Muqdisho (Dawan) – Wasiirka Maaliyadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Biixi Iimaan Cige, ayaa sheegay in hakadka ku yimid qaar ka mid ah kaalmada caalamiga ah uu saameyn ku yeeshay dhaqaalaha iyo adeegyada bulshada ee Soomaaliya, isagoo xusay in deeqaha dibadda ka yimaada ay qayb weyn ka yihiin dhaqaalaha dalka.
Wasiirka oo wareysi siinayay barnaamijka Miizaan Podcast ee Dawan Media ayaa sheegay in kaalmada caalamiga ah ay leedahay noocyo kala duwan, kuwaas oo ay ka mid yihiin gargaarka bani’aadantinimo, taageerada loogu talagalay wax ka qabashada musiibooyinka dabiiciga ah, mashaariicda horumarinta iyo taageerada dhinaca amniga.
Waxa uu sidoo kale sheegay in kaalmada caalamiga ah ay u kala baxdo laba hab oo waaweyn, iyadoo qayb ka mid ah ay si toos ah ugu dhacdo qasnadda dowladda, halka qaybta kalena ay si toos ah u maamulaan oo u fuliyaan hay’adaha caalamiga ah, dalalka bixiya kaalmada ama hay’adaha aan dowliga ahayn.
Wasiir Biixi ayaa tilmaamay in miisaanka dhaqaale ee deeqaha dibadda ka yimaada uu yahay mid weyn, isagoo yiri: “Deeqaha bannaanka inooga yimaada dhaqaalaheena waxaa lagu qiyaasaa 20 ilaa 22% inay wax-soo-saarkeena guud ka yihiin. Waad dareemi kartaa marka culeyska iyo saameynta ay leeyihiin.”
Wasiirku waxa uu caddeeyay in deeqaha hakadka galay aysan inta badan ahayn taageeradii si toos ah ugu dhici jirtay qasnadda dowladda, balse ay badankeed ahayd dhaqaale ay maamuli jireen hay’adaha caalamiga ah iyo NGO-yadu. “Deeqaha la qiyaasay inay go’ayaan waxay u dhexeeyaan 450 ilaa 600 milyan oo dollar,” ayuu yiri Wasiirka Maaliyadda, isagoo xusay in lacagtaas inta badan ay maamuli jireen NGO-yada iyo hay’adaha caalamiga ah.
Mar uu ka hadlayay saameynta ka dhalatay haakadka kaalmada caalamiga ah ayuu Wasiirku sheegay in hakadka ku yimid kaalmada uu saameeyay qaybo ka mid ah adeegyada bulshada, gaar ahaan waxbarashada iyo caafimaadka. “Sector-da ay u saameeyeen waxaa ka mid ah arrimaha bulshada, arrimaha waxbarashada, caafimaadka,” ayuu yiri Wasiir Biixi.
Dhanka amniga, Wasiirka Maaliyadda ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay la wareegtay mas’uuliyadda kharashaadka ciidamada qaarkood ee horey uga heli jiray taageero dibadda ah. Wuxuu si gaar ah u tusaaleeyay Ciidanka Danab, isagoo sheegay in dowladda ay hadda mas’uul ka tahay mushaaraadkooda, howlgalladooda iyo raashinkooda.