Sidee Soomaaliya u ekaan doontaa ATMIS kadib?

Muddadaas dheer ee ay AMISOM joogtay dalka waxa ay Dowladda Soomaaliya ka taageertay sugidda amniga goobaha muhiimka ah ee Caasimadda, sida Garoonka diyaaradaha, Dekadda iyo xafiisyada Madaxda Sare.

Waxa kale oo ay ka qeyb qaadatay in  Al-Shabaab laga saaro Magaalooyiin muhiim ah.

Hase yeeshee waxaa had iyo goorba jirtay dhaliil loo jeediyo oo ah in aysan wax badan ka qaban wiiqidda awoodda Al-Shabaab oo weli khatar xooggan ku ah Caasimadda iyo qeybo badan oo ka mid ah Soomaaliya.

Bixidda ATMIS iyo Dhisidda Ciidaan Soomaaliyeed

Dowladda Soomaaliya ayaa ka codsatay Qarmada Midoobay sannadkii 2020-ka in lasoo gabagabeeyo howlgalka ay Ciidamada Afrika ku joogaan dalka sidoo kalena Dowladda laga taageero dhisidda Ciidaan Soomaaliyeed oo awood u leh in ay qaadaan mas'uuliyadda sugidda amniga.

Qorshaha ciidan dhiska waxaa ka mid ah in tirada ciidaanka la gaarsiiyo 60,000 oo askari taas oo ka dhigan in askari kasta oo ATMIS lagu beddeli doono 3 askari oo Soomaali ah.

Wasiru Dowlaha Wasaaradda Arrimha Dibadda Soomaaliya, Cali Cumar (Cali Balcad) ayaa aaminsan in horumar wanaagsan laga sameeyay qorshaha dib u dhiska Ciidaanka iyo wiiqidda awoodda kooxda Al-shabaab.

Wasiirku waxa uu sheegay in Madaxweynaha ay ka hor timid dhowr caqabadood oo kala ahaa in aan la wiiqin awoodda Al-shabaab, ATMIS oo baxeysa iyo inaan la dhisin Ciidaan leh awood ku filan.

"Tillaabadii ugu horeysay uu qaado (Madaxweynaha) waxa ay ahayd inuu abuuro ciidan. Ilaa dhowr iyo toban kun oo ciidan ah ayaa lagu tababaray sanandkii ugu horeeayay. Tan xigta waxa ay ahayd in uu dagaal qaado". ayuu yiri, Wasiir Balcad.

5 bil kadib dib u doorashadiisi Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxa uu ku dhawaaqay dagaal seddex dhinac looga qaadayo Al-shabaab. Dhinaca Fikirka, dhinaca Maaliyadda iyo dhinaca Meleteriga, taas oo ahayd qorshe cusub uu Xasan kusoo kordhiyay dagaal lagu soo afjari waayay xeelad ama awood mudda dheer.

Madaxweyne Xasan ayaa u sheegay Shacabka " Dowladda aan madaxda ka ahay waxaa ka go'an in colaadda gaamurtay ee argagixisada Al-shabaab lasoo gabagabeeyo"

Dagaal xoogan oo ay Dowladdu la gashay Al-shabaab ayaa qarxay. Waxa ay Ciidamada Dowladda oo garabsanaya ciidamada Qabaa'ilka iyo Dowladaha saaxibka la ah Soomaaliya ay dib u qabsadeen dhul ballaaran oo ka tirsan Maamul Goboleedyada Hirshabeelle iyo Galmdug.

Sidee Soomaaliya u ekaan doontaa ATMIS kadib?

Kaliya 12 bilood ayaa ka haray in la dhameystiro bixitaanka ciidanka ATMIS, waxaana hadda lagu wareejiyay Ciidamada Amniga Soomaaliya dhowr saldhig, Xarunta Madaxtooyada, iyo Golayaasha Baarlamaanka iyo Wasiiradda.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo khudbad ka jeediyay sannd guuradii 80-aad ee kasoo wareegatay markii dhidibada loo taagay Ciidamada Boliiska Soomaaliya ayaa ku faanay in xilligaan la joogo ay ilaalinayaan Madaxda Dowladda Ciidaan Soomaali ah markii ugu horeysay Jamhuuriyadda seddexaad, isaga oo yiri.

“Jamhuuriyadda seddexaad, waa markii ugu horeysay ee Madaxweynaha Janhuuriyadda cid ajnabi ah aysan ilaalinaynin oo Xarumaha Madaxtooyada Jamhuuriyadda, Golaha Xukuumadda iyo Golaha Baarlamaanka intaba amnigooda si buuxda ay ula wareegeen ciidamada amniga Soomaaliya. ”

Daa’uud Aweys Jaamac, Wasiirka Warfaafinta Soomaaliya, ayaa ku tilmaamay wareejinta amniga tillaabo muhiim ah oo muujineysa sida Soomaaliya ay diyaar ugu tahay inay si buuxda ula wareegto ammaanka.

“Kadib 16 sano oo ay si wadajir ah ay ciidamada Midowga Afrika iyo ciidamada Soomaaliya u wada shaqaynayeen, hadda ciidamada Soomaaliya oo kaliya ayaa mas’uul ka noqon doona ilaalinta xarumaha muhiimka ah. Qorshaha Amniga Soomaaliya ee dhawaan lagu ansixiyay Magaalada New York ayaa Dowladda Soomaaliya u ogolaanaya in ay kaligeed qaadato mas’uuliyadda amniga. ” ayuu yiri, Wasiirka Warfaafinta.

Wajiga labaad ee dhimista ayaa dib u dhac ku yimid muddo seddex bilood ah kadib markii Dowladda Federaalka Soomaaliya ay codsatay in muddo 90 maalmood ah la sameeyo hakin farsamo.

June 2023 waxaa dalka laga saaray 2000 oo askari kuwaas oo ka tirsan ATMIS taas oo qeyb ka ahayd qorshaha ilaa 20,000 oo asgari ay dalka uga baxayaan dhamaadka 2024 oo ku asteysan muddada loo qorsheeyay in Ciidamada Nabad Ilaalinta ay uga baxaan Soomaaliya.

Cal Balcad, Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa u arka in bixitaanka ATMIS uusan wax saameyn ah ku yeelan doonin amniga iyo xasiloonida dalka, isaga oo sheegay in ay jiraan Magaalooyin aysan joogin ciidan shisheeye hadana nabad ah sida Garoowe iyo Hargeysa.

Jeneraal Tuuryae ayaa dhankiisa muujyay walaac ku saabsan sida ay Dowladdu u maareyn doonto xilliga kala guurka iyo goobaha ay banneeyaan Ciidamada ATMIS balse waxa uu qabaa rajo ah in sannadka ka haray howlgalkooda lagu soo afjari doono Al-shabaab.

In ay Dowladda Soomaaliya la wareegto sugidda iyo maamulka amniga dalka ayaa ah imtixaan cusub oo caalamku ka qaadayo Dowladnimada Soomaaliyeed iyada oo maalamaha soo socda ay ka marqaati kici doonaan sida ay u maareyso howsha culus oo dusha loo saaray.