Immisa lacag ah ayaad u baahan tahay si sad Guri uga yeelato Muqdisho?

Muqdisho (Dawan)- Muqdisho si xawli ah ayay u kobcaysaa. Dabaqyo cusub, Xaafado filooyin ah iyo Qiimaha dhulka oo toban laabmay muddo tobanaan sano ah. Laakiin guryahaas midkoodna laguma iibsado habka aad malayn karto – mushahar iyo amaah.

Guud ahaan dalka, wax yar kala bar qoysaska Soomaaliyeed ayaa leh guryaha ay deggan yihiin sida lagu ogaaday sahan 2022 lagu sameeyay in ka badan 7,000 oo qoys. Laakiin tiradaasi waxay qarinaysaa arrin muhiim ah.

Isla sahankaas ayaa lagu ogaaday in magaalooyinka, saamiga qoysaska guryahooda leh uu hoos ugu dhacayo 43% oo keliya. Daraasad kale oo sannadkii 2019 si gaar ah looga sameeyay Muqdisho ayaa iyaduna lagu ogaaday in 71% qoysasku ay guryo kiraystaan. Kiraysigu halkan ma aha xalka ugu danbeeya ee loo noqdo — waa habka ay dadka badankoodu ku nool yihiin.

Maxaa sababay? Aan xisaabino.

Celcelis qiyaasaadka Bangiga Adduunka iyo Ururka Shaqaalaha Adduunka ee 2022, mushaharka shaqooyinka rasmiga ah ee Soomaaliya waa 263 doollar bishii. Qiimaha guri cusub oo aan qaali ahayn oo Muqdisho ku yaallana wuxuu ka bilaabmaa qiyaastii 50,000 oo doollar.

Haddii qofka mushaharkaas qaata uu sannad kasta kaydsado 15% dakhligiisa — saami macquul ah marka la tixgeliyo cuntada, kirada iyo kharashaadka qoyska — xisaabinta labadaas tiro waxay muujinaysaa inuu u baahan yahay in ka badan boqol sano si uu u urursado lacag ku filan. Guri qiimihiisu yahay 200,000 oo doollarna in ka badan afar boqol oo sano.

Taasi waa xaqiiqada qofka isku dayaya inuu mushahar keliya guri ku iibsado, dal aan lahayn nidaam mushahar oo heer qaran ah, amaahda guryaha ee caadiga ahna aanay ka jirin; bangiyaduna ay bixiyaan maalgelin inta badan u baahan in 30% qiimaha guriga la hormariyo, inta hartayna lagu bixiyo muddo gaaban oo gaari karta saddex sano oo keliya.

Bal aan la barbar dhigno Kenya, halkaas oo mushaaraadka shaqooyinka rasmiga ah ay dhowr jeer ka sarreeyaan kuwa Soomaaliya, guryaha dabaqyada ee qiimahoodu hooseeyo ee Nairobi lagu iibsan karo amaah. Taasi waxay ka dhigaysaa in qofku guriga yeelan karo marka uu bixiyo lacagta hormariska ah, amaahdana uu iska gudo muddo ku dhow 15 ilaa 20 sano.

Haddaba, sidee ayay dadku dhab ahaan guryo uga iibsadaan Muqdisho? Badankoodu lacagta kama kaydsadaan mushahar. Waxay ku tiirsan yihiin lacagaha ay qurbojoogtu soo diraan, kuwaas oo lagu qiyaaso inay u dhigmaan 20 ilaa 30% wax-soo-saarka guud ee dalka.

Akhriste hadii aan adiga ku waydiiyno in aad Muqdisho guri ka iibsato maxaa u baahan tahay?