Wuxuu sheegay in xaaladda bani’aadamnimo ay saamaynayso qoysas Soomaaliyeed oo ay ku jiraan hooyooyin, aabbayaal iyo carruur ay hayso nafaqo-darro, sidaas darteedna ay tahay arrin u baahan in si wadajir ah wax looga qabto. “Waxa laga hadlayaa tirooyin oo keliya ma aha, ee waa dad,” ayuu yiri Macallin, isagoo ka hadlayay dadka ay saameeyeen gaajada iyo nafaqo-darradu.
Guddoomiyaha SoDMA ayaa siyaasiyiinta iyo mas’uuliyiinta kale ee bulshada ugu baaqay inay dhaqaale ku biiriyaan gurmadka ama ay bixiyaan taageero kale oo wax ku ool ah, halkii ay ku ekaan lahaayeen dhaleeceynta dowladda. Wuxuu sidoo kale tusaale u soo qaatay xaaladihii bani’aadamnimo ee hore uga dhacay Soomaaliya, oo ay ka mid ahaayeen abaarihii 1992-kii, 2006-dii, 2011-kii iyo 2016–2017, iyo dhibaatadii 2022-kii. Wuxuu sheegay in Soomaaliya ay marar badan wajahday xaalado bani’aadamnimo oo culus.
Macallin ayaa intaa ku daray in dhibaatooyinka hadda jira ay sii adkeynayaan isbeddelka cimilada, amni-darrada, weerarrada kooxda Al-Shabaab iyo colaadaha ka dhasha kheyraadka sii yaraanaya, gaar ahaan biyaha. Intii uu wareysigu socday, waxaa sidoo kale laga hadlay tirada dadka wajahaya nuglaanta bani’aadamnimo, iyadoo la xusay 5.4 milyan oo qof. Hase yeeshee, qoraalka wareysigu ma caddayn muddada ay tiradaasi khusayso ama qaybta gaarka ah ee dadka ay tilmaamayso.
Maqaalka Khayre wuxuu xusay dhowr tilmaame oo la xiriira xaaladda bani’aadamnimo, oo ay ku jiraan qiyaastii 4.8 milyan oo qof oo u baahan gargaar bani’aadamnimo, ku dhowaad laba milyan oo wajahaya baahiyo degdeg ah iyo baaq Qaramada Midoobay oo lagu dalbanayay 852 milyan oo doollar, kaas oo uu sheegay in wax ka yar saddex-meelood meel laga helay. Wuxuu sidoo kale ka digay fatahaado suurtagal ah inta lagu jiro xilliga roobka Deyrta ee Oktoobar ilaa Diseembar, isagoo ku baaqay in la dejiyo qorshe qaran oo fatahaadaha looga gaashaamanayo, dib loo xoojiyo adeegyada caafimaadka iyo nafaqada, lana ilaaliyo qoysaska barakacayaasha ah si looga hortago barakicin khasab ah.
Maxamuud wuxuu sheegay in wax ka qabashada xaaladda bani’aadamnimo aysan ku koobnayn dowladda hadda jirta. Wuxuu xusay in Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Maxamed (Farmaajo), iyo madaxweynaha hadda xilka haya ay iyaguna ka hadleen arrimaha gargaarka. Wuxuu ku celiyay in siyaasiyiinta iyo mas’uuliyiinta ka hadlaya xaaladda dadka dhibaataysan laga sugayo inay hadalkooda ku daraan taageero wax ku ool ah. “Cid kasta oo ka hadlaysa gargaarka iyo dadka rafaadsan waxaan ka sugaynaa inay dhaqaale ku yaboohdo ama ay keento taageero kale,” ayuu yiri.
Xasan Cali Khayre, oo Ra’iisul Wasaare ka soo noqday Soomaaliya intii u dhexeysay 2017 iyo 2020, ayaa maqaalkiisa ku baaqay in dowladda ay dejiso qorshe qaran oo wax looga qabanayo xaaladda bani’aadamnimo, kaas oo leh dhaqaale loo qoondeeyay, isla markaana lala kaashado hay’adaha caalamiga ah iyo ururrada Soomaaliyeed si gargaarka loo gaarsiiyo dadka u baahan ka hor inta aysan xaaladdu kasii darin.
Hadallada labada mas’uul waxay muujinayaan kala duwanaanshaha aragtida ku saabsan maaraynta xaaladda bani’aadamnimo ee Soomaaliya. Khayre wuxuu su’aal geliyay diyaar-garowga dowladda, halka guddoomiyaha SoDMA uu siyaasiyiinta ugu baaqay inay xoogga saaraan taageerada gurmadka.
