IMF oo Kenya ka taageereysa xasillinta dhaqaalaha

Nairobi (Dawan) – Dowladda Kenya ayaa sii xoojinaysa xiriirka ay la leedahay Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF), iyadoo dadaal ugu jirta xasillinta dhaqaalaha guud ee dalka oo wajahaya cadaadisyo gudaha iyo kuwo caalami ah oo isa soo taraya.

Warar ka soo baxaya IMF iyo mas’uuliyiinta Kenya ayaa muujinaya in labada dhinac ay weli isku aragti ka yihiin hirgelinta isbeddello dhaqaale oo qotodheer, inkasta oo dalka uu la tacaalayo culaysyo ay ka mid yihiin deymaha kordhaya, dakhliga oo xaddidan, iyo saameynta isbeddellada caalamiga ah.

Kenya ayaa haatan wada dadaallo ay ku doonayso barnaamij cusub oo ay taageerto IMF, kaddib markii uu dhammaaday barnaamijkii hore ee gaarayay 3.6 bilyan oo doollar sanadkii 2025. Wadahadallada socda ayaa diiradda saaraya xoojinta dib u habeynta maaliyadeed, hagaajinta xasilloonida dhaqaale, iyo dib u soo celinta kalsoonida maalgashadayaasha.

IMF ayaa sheegtay in wada-hadalladu ay yihiin kuwo “isku dhow oo wax dhisaya,” taas oo muujinaysa rabitaanka labada dhinac ee sii wadista siyaasadaha, inkasta oo aanu jirin heshiis maalgelin degdeg ah.

Ajendaha isbeddellada Kenya wuxuu si weyn ugu tiirsan yahay kordhinta dakhliga iyo in la xakameyo kharashaadka dowladda, taas oo ah arrin muhiim u ah yareynta deymaha iyo dhimista farqiga miisaaniyadda.

Si kastaba ha ahaatee, hirgelinta qorshayaashaas ayaa wajahaya caqabado, gaar ahaan diidmo siyaasadeed oo ka dhalatay isbeddellada canshuuraha, sida mudaharaadyadii 2024 ee sababay in dowladda ay dib uga laabato qaar ka mid ah tallaabooyinka la qorsheeyay.

Falanqeeyayaal ayaa ka digaya in hoos u dhaca dakhliga uu sii ballaarin karo farqiga miisaaniyadda, isla markaana uu kordhin karo kharashaadka amaahda. Hase yeeshee, dowladda Kenya waxay weli ku adkeysanaysaa in isbeddellada ay taageerto IMF ay yihiin tiir-dhexaadka xasilloonida dhaqaale.

Arrintan ayaa muujinaysa istaraatiijiyad cusub oo ku saleysan kasbashada kalsoonida suuqyada, iyadoo la adeegsanayo la jaanqaadidda siyaasadaha IMF, xitaa haddii aan la helin maalgelin degdeg ah.

Isbeddelladan ayaa imaanaya xilli dhaqaalaha caalamka uu wajahayo hubanti la’aan sii kordheysa, oo ay sabab u yihiin kororka qiimaha shidaalka, xiisadaha juqraafiyeed, iyo dhibaatada xaaladaha maaliyadeed.

Bangiga Dhexe ee Kenya ayaa hakiyay hoos u dhigista dulsaarka si uu u qiimeeyo khataraha sicir-bararka, taas oo muujinaysa welwelka laga qabo saameynta dhaqaale ee ka dhalan karta arrimahan.

Dhibaato kale oo weyn ayaa ah kharashaadka sare ee bixinta deymaha, kuwaas oo si weyn u xaddidaya awoodda dowladda ee wax ka qabashada xaaladaha degdegga ah.

Qiyaaso cusub ayaa muujinaya in farqiga miisaaniyadda Kenya uu ka badan karo 5% wax-soo-saarka guud (GDP) sanadka maaliyadeed ee soo socda, taas oo ka tarjumaysa baahida joogtada ah ee maalgelin iyo dakhliga oo aan ku filnayn.

Ugu dambeyn, xiriirka Kenya iyo IMF wuxuu ka tarjumayaa isu-dheellitirnaan adag oo u dhaxaysa fulinta isbeddellada iyo xaqiiqada dhaqaale. Guusha qorshahan waxay ku xirnaan doontaa awoodda dowladda ee sii wadista isbeddellada iyadoo aan la wiiqin kobaca dhaqaalaha ama aan la kicin falcelin bulsho oo hor leh.