Muqdisho (Dawan) – Kobaca dhaqaalaha Soomaaliya wax badan ugama dhigna dhallinyarada suuqa shaqada gelaysa haddii uusan u horseedin fursado shaqo iyo maareynta nolol-maalmeedkooda. Doodda ku saabsan dib-u-habeynta maaliyadda dowladda ayaa sidaas darteed la xiriirta baahida loo qabo dhaqaale abuuri kara fursado shaqo oo ay ka faa’iidaystaan boqollaal kun oo dhallinyaro ah oo shaqo raadinaya.
Warbixinta Bangiga Adduunka ee Dib-u-eegista Maaliyadda Dowladda Soomaaliya: Marxaladda Xigta ee Maaliyadda Dowladda ayaa qiyaastay in dib-u-habeyn la soo jeediyay ay suuragelin karto abuurista 54,000 oo shaqooyin cusub ah iyo 250,000 oo shaqooyin tayo iyo wax-soo-saar badan leh marka la gaaro 2033.
Si kastaba ha ahaate, Bangiga Adduunka ayaa caddeeyay in tirooyinkani yihiin saadaal ku saleysan qaab xisaabeed, ayna ku xiran yihiin hirgelinta iyo joogteynta dib-u-habeynta. “Waa saadaal ku saleysan tusaalooyin xisaabeed, mana aha natiijooyin si toos ah u dhacaya,” ayay sheegtay Stella Ilieva, oo ah dhaqaaleyahan sare oo ka tirsan Bangiga Adduunka ah.
Waxay tilmaantay in Soomaaliya ay u baahan tahay inay sannad kasta abuurto ku dhowaad 100,000 oo shaqo si loo ilaaliyo heerka hadda ee shaqaaleysiinta. Taas macnaheedu waa in 54,000 ee shaqo ee la saadaaliyay aysan kaligood dabooli karin baahida shaqo-abuurka dalka. Fursadda weyn, sida ay sheegtay, waxay ku jirtaa kordhinta wax-soo-saarka iyo u wareejinta shaqaalaha shaqooyin leh qiime dhaqaale oo sarreeya.
Dalalka Bulshada Bariga Afrika (EAC), Rwanda ayaa tusaale u ah dal isku dayay inuu isku xiro tababarrada xirfadaha iyo baahida suuqa shaqada. Barnaamijka Priority Skills for Growth oo uu taageeray Bangiga Adduunka ayaa Rwanda tababar siiyay ku dhowaad 24,000 oo dhallinyaro iyo shaqaale ah intii u dhexeysay 2017 iyo 2024. Sida uu Bangigu sheegay, 82% ka qaybgalayaashu waxay shaqo heleen ama iskood u shaqaysteen sagaal bilood kaddib markii ay tababarka dhammeysteen. Barnaamijku kuma koobnayn tababar fasal oo keliya, balse loo-shaqeeyayaasha ayaa ka qaybqaatay dejinta manhajka. Tababarradana waxaa lagu saleeyay baahida qaybaha dhaqaalaha ee la filayay inay kobcaan, sida tamarta, gaadiidka, saadka iyo warshadaynta wax-soo-saarka beeraha.
Khibradda Rwanda macnaheedu ma aha in Soomaaliya ay si toos ah u qaadan karto nidaamkaas. Dalkaasi weli wuxuu wajahayaa caqabado shaqo-la’aan oo dhallinyarada saameeya, iyadoo in ka badan hal milyan oo qof oo da’doodu u dhexeyso 16 iyo 30 sano ay sannadkii 2024 ka maqnaayeen waxbarashada, shaqada iyo tababarrada.
Hase yeeshee, waxaa laga baran karaa in tababarrada xirfaduhu waxtar badan yeeshaan marka loo-shaqeeyayaashu ka qaybqaataan go’aaminta xirfadaha la barayo, lana qiimeeyo in tababarku shaqo u horseeday dadka dhammaysta.
Bangiga Horumarinta Afrika ayaa sheegay in Bariga Afrika uu sannadkii 2025 ka mid ahaa gobollada ugu kobaca dhaqaalaha badan Afrika, iyadoo kobaca lagu qiyaasay 6.6%, kaas oo ay taageereen maalgashiga, beeraha iyo adeegyada. Balse, Bangigu wuxuu ka digay in isbeddelka qaab-dhismeedka dhaqaalaha gobolka uu weli xaddidan yahay, isla markaana ay jiraan caqabado la xiriira warshadaynta, awoodda maaliyadeed iyo maalgelinta horumarka muddada dheer.