Maxay tahay istiraatiijiyadda caafimaadka bulshada ee Soomaaliya daahfurtay?

Soomaaliya, 7 Abriil 2026 (Dawan) — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta oo Talaado ah, bilowday istiraatiijiyad qaran oo ku saabsan Caafimaadka Bulshada, taasoo loogu talagalay in lagu ballaariyo helitaanka adeegyada caafimaadka aasaasiga ah, isla markaana lagu xoojiyo bixinta adeegyada meelaha fogfog iyo kuwa aan si fiican loo gaarin, sida ay sheegeen masuuliyiintu.

Istiraatiijiyadda Caafimaadka Bulshada ee Soomaaliya 2025–2029, oo ay soo bandhigtay Wasaaradda Caafimaadka iyo Daryeelka Bulshada Federaalka, ayaa la diyaariyay iyadoo la kaashanayo la-hawlgalayaal caalami ah oo ay ka mid yihiin UNICEF, Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO), iyo Xarunta Afrika ee Xakamaynta iyo Ka Hortagga Cudurrada (Africa CDC).

Ujeedada istiraatiijiyaddan ayaa ah in la mideeyo nidaamka caafimaadka bulshada ee dalka oo kala daadsan, lana horumariyo xirfadaha iyo adeegyada muhiimka ah.

Wasiirka Caafimaadka, Cali Xaaji Aadan Abuukar, ayaa sheegay in qorshahani uu astaan u yahay u wareegidda nidaam hal mid ah oo ay dowladdu hoggaaminayso, si adeegyada caafimaad loo gaarsiiyo qoys kasta. “Waqti dheer caafimaadka bulshada Soomaaliya wuxuu ahaa mid kala daadsan… Maanta waxaan bilownay cutub cusub: hal nidaam caafimaad, hal shaqaale, iyo hal hab oo isku dubaridan,” ayuu yiri wasiirku.

Soomaaliya ayaa weli la daalaa-dhacaysa heerar sare oo dhimashada hooyada iyo carruurta, tallaalka oo hooseeya, nafaqo-darro, iyo cudurro soo noqnoqda, kuwaasoo sii xumeeyay helitaanka xarumo caafimaad oo shaqeeya, gaar ahaan meelaha miyiga iyo kuwa fog.

Istiraatiijiyadda cusub waxay qorsheyneysaa in la sameeyo koox qaran oo mideysan oo ka kooban Haweenka Shaqaalaha Caafimaadka Bulshada (Female Community Health Workers), kuwaasoo heli doona mushahar iyo tababar, lana diri doono si ay adeegyo muhiim ah ugu qabtaan bulshada, oo ay ka mid yihiin daryeelka hooyada iyo dhallaanka, taageerada nafaqada, ka hortagga cudurrada, iyo gudbinta bukaannada xarumaha caafimaadka.

Dib-u-habayntan ayaa sidoo kale ujeedadeedu tahay in la mideeyo doorarka shaqaalaha mutadawiciinta ah, la xoojiyo nidaamyada kormeerka, la hagaajiyo silsiladaha sahayda, isla markaana la soo bandhigo nidaamyo dijitaal ah oo warbixin ururin iyo isku dubarid lagu fududeeyo guud ahaan nidaamka caafimaadka.

Nisar Syed, sarkaal ka tirsan xafiiska UNICEF ee Soomaaliya, ayaa sheegay in istiraatiijiyaddu ka caawin doonto in adeegyada muhiimka ah la gaarsiiyo qoysaska, isla markaana la xoojiyo isku xirka bulshada iyo nidaamka caafimaadka. “Maalgashiga caafimaadka bulshada waa mid ka mid ah maalgashiyada ugu saamaynta badan ee Soomaaliya u sameyn karto carruurteeda iyo qoysaskooda,” ayuu yiri.

Wakiilka WHO ee Soomaaliya, Kamil Maxamed Cali, ayaa tilmaamay in qorshahan uu hagaajin doono ogaanshaha cudurrada si degdeg ah iyo helitaanka daryeelka aasaasiga ah, halka Agaasimaha Guud ee Africa CDC, Jean Kaseya, uu daahfurkan ku tilmaamay tallaabo muhiim ah oo loo qaaday dhisidda nidaam caafimaad oo adkeysi leh oo ay dowladdu hoggaaminayso.

Dowladdu waxay sheegtay in istiraatiijiyadda lagu fulin doono marxalado, iyadoo marka hore la bilaabayo tallaabooyin lagu dhisayo nidaamka sida qiimeynta shaqaalaha, mideynta heerarka tababarka, iyo qorsheynta dirista shaqaalaha, ka hor inta aan si ballaaran dalka oo dhan loogu fidin marxaladaha dambe.

Masuuliyiinta iyo la-hawlgalayaashu waxay sheegeen in qorshahani uu yareyn doono kala daadsanaanta ka dhalata barnaamijyo badan oo is barbar socda oo ay maamulaan hay’ado caalami ah iyo ururo aan dowliga ahayn, kuwaasoo lagu beddelayo qaab qaran oo mideysan.

Istaraatiijiyaddan waxay qayb ka tahay dadaallada ballaaran ee Soomaaliya ugu jirto gaarista caymis caafimaad oo guud (universal health coverage), iyo xoojinta adkeysiga nidaamka caafimaadka iyada oo la adeegsanayo maamul, maalgelin, iyo bixinta adeegyo si isku dubaridan loo hagaajiyo.