Garoowe (Dawan)- Puntland ayaa maanta u dabbaaldegaysa sannad-guuradii 28-aad ee aas-aaskeeda. Muddo ku dhow soddon sano waxay door muuqda ku lahayd dhismaha nidaamka federaalka Soomaaliya, balse weli waxaa taagan khilaafyo siyaasadeed oo kala dhexeeya Dowladda Federaalka, kuwaas oo salka ku haya dastuurka, doorashooyinka iyo maamulka dhulalka lagu muransan yahay.
Maxay Puntland u xusaysaa 1-da Agoosto ?
Puntland waxaa la dhisay 1-dii Agoosto 1998, kadib shir ballaaran oo ka dhacay magaalada Garoowe, kaas oo ay isugu yimaadeen isimmo dhaqameed, siyaasiyiin iyo wakiillo ka socday bulshada. Shirkaas waxaa lagu go'aamiyay in la dhiso maamul u adeega gobollada waqooyi-bari Soomaaliya, isla markaana qayb ka noqda Soomaaliya federaal ah oo dib loo yagleelayo.
Maamulka waxaa lagu dhisay ka qaybgalka bulshada deggan gobollada Bari, Nugaal, Waqooyiga Mudug iyo qaybo ka mid ah Sool iyo Sanaag.
Axdigii lagu aasaasay Puntland wuxuu si cad u qeexayay in maamulka uusan ahayn dal madax-bannaan, balse uu yahay maamul ku-meel-gaar ah oo qayb ka noqonaya Soomaaliya federaal ah marka dowladnimada dalka dib loo dhiso.
Taasi waxay Puntland kaga duwanayd Somaliland, oo sannadkii 1991 ku dhawaaqday inay ka go'day Soomaaliya.
Maxaa loo aas-aasay Puntland?
Burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya sanadkii 1991 kadib, dalka waxaa ka baxay hay'adihii dowliga ahaa, waxaana meesha ka baxay amnigii iyo adeegyadii aasaasiga ahaa.
Hoggaamiyeyaashii Puntland waxay rumaysnaayeen in xal waara lagu gaari karo iyadoo la soo celiyo amniga, la dhiso hay'ado dowladeed oo shaqeeya, isla markaana gobolka uu sii ahaado qayb ka mid ah Soomaaliya.
Waxay doorbideen nidaamka federaalka, kaas oo awoodda lagu qaybinayo Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyo leh awoodo dastuuri ah.
Sababtaas awgeed, Puntland waxay muddo ka badan toban sano u shaqaynaysay sidii dowlad-goboleed ka hor intii aan Soomaaliya si rasmi ah u qaadan Dastuurka Ku-meel-gaarka ah ee Federaalka sannadkii 2012.
Sidee ayay Puntland u qaabeysay nidaamka federaalka Soomaaliya?
Puntland waxay ahayd mid ka mid ah maamulladii ugu horreeyay ee si cad u taageera nidaamka federaalka, iyadoo ku doodayay in Soomaaliya looga gudbo nidaamkii awoodda lagu ururin jiray.
Hoggaamiyeyaasheedu waxay door muhiim ah ka qaateen shirarkii dib-u-heshiisiinta, geeddi-socodkii dib u dhiska dowladnimada iyo diyaarinta dastuurka.
Waxay si joogto ah ugu ololaynayeen in dowlad-goboleedyadu yeeshaan awoodo ballaaran oo ku saabsan maamulka deegaanka, amniga iyo kheyraadka dabiiciga ah.
Dhanka kale, khibraddii Puntland ee dhismaha madaxtooyada, baarlamaanka, garsoorka iyo ciidamada ammaanka ayaa noqotay tusaale ay ku daydeen dowlad-goboleedyadii dambe ee Soomaaliya laga hirgeliyay.
Immisa dowlad-goboleed ayay Soomaaliya leedahay?
Hadda Soomaaliya waxay ka kooban tahay lix dowlad-goboleed oo federaal ah:
Puntland
Jubbaland
Koonfur Galbeed
Galmudug
Hirshabeelle
Waqooyi Bari
Gobolka Banaadir, oo ay ku taallo Muqdisho, ma laha heer dowlad-goboleed, wuxuuna leeyahay xaalad maamul iyo dastuur oo gaar ah.
Dhanka kale, Somaliland waxay tan iyo 1991 isu maamulaysay si madax-bannaan, inkastoo Dowladda Federaalka ay weli u aqoonsan tahay qayb ka mid ah Soomaaliya.
Maamulka Waqooyi Bari ayaa noqday dowlad-goboleedka ugu cusub, hase yeeshee Puntland waxay diiddan tahay aqoonsigiisa, maadaama ay sheegato qaybo ka mid ah dhulkiisa.
Dhulkee ayay Puntland maamushaa ama sheegataa?
Puntland waxay maamushaa inta badan gobollada Bari, Nugaal iyo Waqooyiga Mudug, iyo sidoo kale gobollada ay iyadu samaysatay sida Karkaar, Gardafuu iyo Haylaan.
Caasimaddeedu waa Garoowe, halka Boosaaso ay tahay xarunta ugu weyn ee ganacsiga iyo dekedda ugu muhiimsan ee maamulka.
Markii la aas-aasayay, Puntland waxay sidoo kale sheegatay bariga gobollada Sool iyo Sanaag.
Muddo dheer waxaa muran ka taagnaa qaybo ka mid ah Sool, Sanaag iyo Cayn, halkaas oo ay ku loollamayeen Puntland, Somaliland iyo maamullo deegaanka ka dhashay.
Aqoonsiga Maamulka Waqooyi Bari ayaa wax weyn ka beddelay khariidadda siyaasadeed ee gobolka, gaar ahaan magaalada Laascaanood.
Inkasta oo Puntland ay weli sheegato deegaannadaas, haddana ma wada maamusho dhammaan dhulka ay sheeganayso.
Maxay Puntland iyo Muqdisho marar badan isku qabtaan?