Dakhliga Kenya ka soo gala dhoofinta shaaha oo kordhay

Nairobi (Dawan) – Shikadaha shaaha ee Kenya ayaa ku tallaabsaday waxqabad ballaaran, iyadoo dakhliga dhoofinta uu gaaray 218.79 bilyan oo shilin oo Kenya ah (qiyaastii 1.7 bilyan oo doolar) sannadkii 2025. Arrintan ayaa ka tarjumaysa adkaysiga mid ka mid ah ilaha ugu muhiimsan ee dalka ka soo gelaya lacagaha, xilli au socdaan dadaallo lagu hirgelinayo dib-u-habayn ballaaran oo lagu sameeyay warshadda.

Kobocan ayaa loo aaneynayaa kororka qiimaha shaaha ee suuqyada caalamka, dib-u-habayn lagu sameeyay qaab-dhismeedka warshadda, iyo dadaallo lagu xoojinayo xasilloonida dakhliga beeralayda oo muddo dheer la tacaalayay hoos-u-dhac iyo kala duwanaansho ku yimaada dakhliga.

Kororkan ayaa ku soo beegmaya xilli ay warshaduhu ku jiraan isbeddel ballaaran, iyadoo diiradda la saarayo dib-u-habaynta hababka iibka, suuq-geynta iyo qiimeynta. Tallaabooyinkaasi waxaa ka mid ah horumarinta nidaamka suuqyada xaraashka iyo adkaynta kormeerka iibka tooska ah, si loo kordhiyo hufnaanta, loo yareeyo doorka dhexdhexaadiyeyaasha, loona xaqiijiyo in beeralaydu helaan qayb weyn oo ka mid ah dakhliga.

Tilmaamayaasha warshadda ayaa muujinaya in dib-u-habayntani ay durba bilowday inay miro dhaliso, iyadoo awoodda qiimeynta shaaha ay soo hagaagayso inkastoo ay jiraan isbeddello ku yimaada qaabka dalabka suuqyada caalamka.

Kenya ayaa weli ka mid ah dalalka ugu waaweyn ee shaaha dhoofiya dunida, iyadoo geysa suuqyo waaweyn sida Pakistan, Masar, Ingiriiska iyo dalal badan oo Bariga Dhexe ah. Dalabka ka imanaya suuqyadan ayaa guud ahaan ahaa mid xasiloon sannadkii 2025, taas oo taageertay qiimaha iyo tirada shaaha la dhoofiyay.

Si kastaba ha ahaatee, xasilloonidan ayaa weli u nugul isbeddellada suuqyada caalamiga ah, kuwaas oo ay saameeyaan arrimo juqraafi-siyaasadeed, isbeddellada qiimaha lacagaha iyo beddelka dookhyada macaamiisha.

Hoos-u-dhaca qiimaha shilinka Kenya ayaa sidoo kale gacan ka geystay kordhinta dakhliga dhoofinta, maadaama shaaha lagu qiimeeyo lacagaha qalaad, taas oo si ku meel gaar ah u taageertay dhoofiyeyaasha inkastoo ay sare u kaceen kharashaadka wax-soo-saarka.

Dhanka kale, beeralaydu waxay weli la kulmayaan cadaadis ka imanaya kororka kharashaadka wax-soo-saarka, gaar ahaan bacriminta, gaadiidka iyo shaqaalaha, kuwaas oo si dhow ula xiriira qiimaha suuqyada caalamiga ah.

Dib-u-habaynta warshadda ayaa si gaar ah diiradda u saaraysa hagaajinta xaaladda beeralayda, kuwaas oo muddo dheer cabasho ka muujinayay saamiga hoose ee ay ka helaan dakhliga dhoofinta. Siyaasadaha cusub ayaa ujeedkoodu yahay fududeynta silsiladda qiimaha iyo yareynta khasaaraha ka dhasha nidaamyada suuq-geynta.

Sidoo kale waxaa sii kordhaya dadaallada lagu kordhinayo qiimaha lagu daro shaaha gudaha dalka, iyadoo la dhiirrigelinayo warshadaynta gudaha iyo horumarinta summadaha ganacsiga, halkii laga dhoofin lahaa shaaha ceyriinka ah.

Inkasta oo waxqabadka warshaddu uu yahay mid wanaagsan, haddana caqabaduhu weli way jiraan, gaar ahaan isbeddellada cimilada ee saameeya wax-soo-saarka, iyo kororka kharashaadka tamarta iyo agabka wax-soo-saarka, kuwaas oo cadaadis saaraya faa’iidada.

Sidoo kale Kenya waxay la kulmeysaa tartan sii kordhaya oo kaga imanaya dalal sida Hindiya iyo Sri Lanka, iyo sidoo kale soo-saareyaal cusub oo ka soo baxaya Afrika, arrintaas ku qasbaysa warshadda inay sare u qaaddo tayada, wax-ku-oolnimada iyo helitaanka suuqyo cusub.

Dakhliga gaaraya 218.8 bilyan oo shilin ayaa muujinaya awoodda warshadda shaaha ee Kenya, balse sidoo kale wuxuu tilmaamayaa marxalad isbeddel ah oo ay warshaddu ku jirto, halkaas oo diiraddu aysan ku koobnayn oo keliya kordhinta wax-soo-saarka, balse ay sidoo kale ku wajahan tahay kordhinta qiimaha, hufnaanta iyo la qabsiga suuq caalami ah oo si joogto ah isu beddelaya.