Geelle oo soo bandhigay hal-abuurka biyaha, kuna baaqay siyaasad qaaradeed

Itoobiya (Dawan)- Madaxweynaha Jabuuti, Ismaaciil Cumar Geelle, ayaa soo bandhigay khibradda Jabuuti ee maareynta biyaha intii uu socday Shir-madaxeedka 39-aad ee caadiga ah ee Midowga Afrika, isagoo ku baaqay tallaabo geesinimo leh oo qaaradeed si loo wajaho dhibaatada biyaha ee Afrika ee sii kordheysa.

Isagoo la hadlayay madaxda kale ee Afrika ee ku sugan Addis Ababa Sabtidii, Madaxweyne Geelle ayaa ku nuuxnuuxsaday in biyo-yaraanta — oo ay sii xumeeyeen isbeddelka cimilada iyo abaaruhu — ay u baahan tahay xalal cusub, isku xiran, isla markaana waqti fog lagu qorsheeyay.

Isagoo muujinaya dadaallada Jabuuti, Geelle ayaa ku tilmaamay sifaynta biyaha badda maalgashi isbeddel keeni kara. “Jabuuti waxay ka dhigtay sifaynta biyaha badda tiir istiraatiiji u ah siyaasaddeeda biyaha,” ayuu yiri. “Iyadoo loo marayo hawlgelinta unugyo casri ah oo sifayn ah, waxaan xaqiijinnay sahayda biyaha la cabbo ee caasimaddeenna, waxaana si weyn u yareynay cadaadiska saaran kheyraadka biyaha dabiiciga ah.”

Waxa uu intaa ku daray muhiimadda midnimada gobolka, isagoo tusaale u soo qaatay iskaashiga biyaha ee xuduudaha ee kala dhexeeya Itoobiya, kaas oo uu ku tilmaamay mid muujinaya iskaashi wax ku ool ah.

Mid ka mid ah qodobbada ugu xooggan ee khudbaddiisa, Madaxweyne Geelle wuxuu ku baaqay in la qaato qaab-dhismeed qaaradeed oo mideysan oo ku saabsan maamulka biyaha. “Waa lagama maarmaan in Afrika ay yeelato siyaasad biyo oo qaaradeed oo dhab ah — siyaasad hami leh oo mustaqbal fog leh. Siyaasaddani waa inay ku dhisnaataa iskaashi, wadaag, iyo maareyn cadaalad ah, sababtoo ah biyuhu ma aha oo kaliya arrin horumarineed; waa arrin nabadeed, xasillooni, iyo amni wadajir ah.” ayuu yiri, Geelle

Madaxweynaha ayaa sidoo kale si dhow isugu xiray maamulka biyaha iyo fayo-dhowrka, isagoo adkeeyay in labada arrimood aan la kala saari karin. “Siyaasad kasta oo loo helo biyo lagu kalsoonaan karo waa inay si nidaamsan iskula socdaan fayo-dhowrka. Fayo-dhowrku waa tiir muhiim u ah caafimaadka dadweynaha iyo sharafta aadanaha, wuxuuna furayaa fursado cusub oo la xiriira dib-u-warshadaynta biyaha wasakhda ah iyo maareynta kheyraadka waara.” ayuu carrabka ku adkeeyay.

Isagoo soo xiraya hadalkiisa, Madaxweyne Geelle wuxuu muujiyay rajo ah in doodaha Golaha ay horseedi doonaan natiijooyin la taaban karo. “Afrika waa inay ka faa’iideysataa hal-abuurkeeda iyo tignoolajiyada si ay u abuurto ilo cusub oo biyo ah — oo ay ku jiraan kuwa badda. Qaaraddeennu waxay leedahay awood iyo karti ay ku gaari karto amni biyo oo waara haddii aan si wadajir ah u shaqeyno.” ayuu kusoo gabagabeeyay hadalkiisa.

Marka laga soo tago amniga biyaha, shir-madaxeedka ayaa sidoo kale lagu lafo-guray mudnaanta ballaaran ee qaaradda, oo ay ka mid yihiin nabadda iyo amniga, saameynta isbeddelka cimilada, cadaadiska deynta, iyo isbeddellada juqraafi-siyaasadeed ee caalamiga ah.