Masar iyo Uganda oo kawada hadlay xiisadda wabiga Nile

Kampala (Dawan) – Madaxweynaha Masar, Cabdifataax Al-Siisi, iyo dhiggiisa Uganda, Yoweri Museveni, ayaa kawada hadlay arrimaha la xiriira biyaha wabiga Nile iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga iyo isu-duwidda mowqifyada labada dal, xilli ay weli taagan yihiin khilaafaadka u dhexeeya dalalka uu maro wabiga, gaar ahaan Masar iyo Itoobiya.

Kulanka labada hoggaamiye ayaa ka dhacay qasriga madaxtooyada ee magaalada Entebbe, kadib booqasho uu Al-Siisi ku tegay Uganda, sida lagu sheegay bayaan kasoo baxay madaxtooyada Masar.

Labada dhinac ayaa yeeshay kulan ballaaran oo ay kasoo qeyb galeen mas'uuliyiin labada dal, waxaana xigay kulan gaar ah oo dhexmaray labada madaxweyne. Madaxweyne Al-Siisi ayaa adkeeyay muhiimadda ay Masar siinayso horumarinta xiriirka dhaqaale, kordhinta ganacsiga labada dal iyo dhismaha iskaashiga maalgashiga.

Sidoo kale, wuxuu carrabka ku dhuftay baahida loo qabo in la xoojiyo isku-duwidda labada dal ee heerarka Afrika iyo kuwa caalamiga ah, maadaama gobolka uu wajahayo caqabado siyaasadeed iyo dhaqaale oo isa soo taraya.

Kulanka ayaa sidoo kale lagu falanqeeyay xaaladaha Suudaan, Liibiya iyo qadiyadda Falastiin, iyadoo labada hoggaamiye ay muujiyeen muhiimadda ay leedahay in la mideeyo mowqifyada ku aaddan arrimahaasi.

Dhanka wabiga Nile, labada dhinac ayaa ku baaqay in la xoojiyo wada-shaqeynta dalalka ku teedsan wabiga, xilli uu sii xoogeysanayo muranka ka taagan heshiisyada maamulaya isticmaalka biyaha Nile, oo mara 11 dal oo Afrikaan ah.

Khilaafka ugu weyn ayaa la xiriira Heshiiska Entebbe ee la saxiixay sanadkii 2010, kaas oo dib u habeyn ku sameynaya qaabka loo qeybsado biyaha Nile. Masar iyo Suudaan ayaa kasoo horjeeda qodobo kamid ah heshiiskaas, iyagoo ku doodaya inuusan tixgelin heshiisyadii taariikhiga ahaa ee qeexayay xuquuqda biyaha labada dal.

Sida ay qabaan Masar iyo Suudaan, heshiisyadii hore waxay Masar siinayeen 55.5 bilyan oo mitir kuyuubik ah oo biyo ah sanadkii, halka Suudaan ay heli jirtay 18.5 bilyan oo mitir kuyuubik ah, sidoo kalena waxay labada dal lahaayeen awood ay kaga hortagaan mashruuc kasta oo saameyn ku yeelan kara qulqulka biyaha.

Sanadihii u dambeeyay, waxaa jiray isbeddello cusub oo ku saabsan arrinta Nile, oo ay kamid yihiin ku biirista Koonfurta Sudan ee heshiiska Entebbe iyo dhaqan-gelintiisa oo ay ku dhawaaqeen qaar kamid ah dalalka ku bahoobay wabiga.

Masar iyo Suudaan ayaa mar kale xaqiijiyay inay ku adkeysanayaan heshiisyadii hore, iyagoo ku baaqay in la gaaro is-afgarad dhammeystiran oo ilaalinaya xuquuqda dhammaan dhinacyada isla markaana xaqiijinaya isticmaal caddaalad ah oo biyaha Nile ah.