Muqdisho (Dawan) – Qoysaska Soomaaliyeed, qiimaha miisaaniyadda dowladda waxaa lagu cabbiri karaa adeegyada ay helaan, sida in carruurtu waxbarasho aadaan, haweeneyda uurka leh ay hesho daryeel caafimaad oo lagama maarmaan ah, ama xarun caafimaad oo deegaanka ku taalla ay awood u yeelato inay bulshada u adeegto.
Hase yeeshee, bixinta adeegyadaasi waxay u baahan tahay dhaqaale dowladeed, halka awoodda Soomaaliya ee maalgelinta baahiyaha horumarineed ay xaddidayaan dakhliga gudaha oo kooban, baahiyaha kharashaadka oo badan iyo hoos u dhaca kaalmada dibadda.
Warbixinta Bangiga Adduunka ee Dib-u-eegista Maaliyadda Dowladda Soomaaliya 2026: Marxaladda Xigta ee Maaliyadda Dowladda ayaa sheegtay in kharashaadka guud ee dowladda, marka la isku daro heerarka kala duwan, ay sannadkii 2025 gaareen qiyaastii 11.3% wax-soo-saarka guud ee dalka (GDP), taas oo ka hooseysa heerarka dalal kale oo gobolka ah iyo kuwa la midka ah Soomaaliya.
Warbixintu waxay sidoo kale tilmaantay caqabad kale oo la xiriirta sida loo isticmaalo dhaqaalaha la hayo.
“Kharashaadka dowladda ayaa weli ka hooseeya heerarka caalamiga ah, mana ku filna daboolidda baahiyaha horumarineed iyo adeeg-bixineed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, halka qaabka loo qaybiyo kharashaadku uu xaddidayo waxtarkooda,” ayaa lagu yiri dulmarka guud ee warbixinta.
Arrintani waxay muujinaysaa laba caqabadood oo isku lammaan: dowladda oo u baahan dhaqaale dheeraad ah si ay u daboosho baahiyaha bulshada iyo baahida loo qabo in dhaqaalaha hadda la isticmaalo uu keeno natiijooyin wanaagsan. Warbixintu waxay sheegtay in amniga iyo kharashaadka joogtada ah, gaar ahaan mushaaraadka shaqaalaha, ay cadaadis weyn saarayaan miisaaniyadda dowladda. Baahiyahaasi waxay yareeyaan dhaqaalaha loo heli karo maalgashiga guud, kaabeyaasha dhaqaalaha, dayactirka iyo adeegyada taageera horumarka muddada dheer.
Caafimaadka iyo waxbarashada ayaa tusaale u ah baaxadda caqabadda. Warbixintu waxay sheegtay in kharashaadka dowladda ee caafimaadku uu ahaa qiyaastii 0.2% wax-soo-saarka guud ee dalka, halka kharashaadka waxbarashadu celcelis ahaan ahaa 0.5% intii u dhexeysay 2021 iyo 2023.
Labadan tiro waxay ku saleysan yihiin xilliyo kala duwan, mana aha xog hal sano laga wada ururiyay. Si kastaba ha ahaaate, waxay muujinayaan sida ay u kooban yihiin dhaqaalaha dowladda u qoondaysay labadaas adeeg ee muhiimka u ah bulshada.
Hoos u dhaca kharashaadkaasi kaligiis ma caddeynayo tayada ama helitaanka adeegyada xarun kasta oo caafimaad ama dugsi kasta, balse wuxuu muujinayaa xaddidaadda dhaqaalaha guud ee loo heli karo qaybahaas.
Caqabadda waxaa sii adkeynaya ku tiirsanaanta Soomaaliya ee kaalmada dibadda. Bangiga Adduunka ayaa saadaaliyay in deeqaha dibadda ay hoos uga dhici karaan qiyaastii 5% wax-soo-saarka guud ee dalka, una dhici karaan wax ka yar 1% marka la gaaro 2030.