Soomaaliya oo sannadka cusub ku biloowday adeeg maaliyadeed oo hufan

Soomaalia, Janaayo 4, 2026 (Dawan)- Soomaaliya ayaa sannadka cusub qaaday tallaabo muhiim ah oo dhanka hufnaanta maaliyadeed ah, kaddib markii shirkadda Hormuud Telecom ay hirgelisay adeeg cusub oo hufnaan ah, kaas oo soo muujinaya magacyada lacag helaha oo dhamaystiran ka hor inta aan la dhammaystirin wareejinta lacageed ee adeega EVC Plus.

Isbeddelkan, oo la hirgeliyay dabayaaqadii Diseembar ee sanadkii dhamaaday, ayaa soo afjaraya in ka badan 14 sano oo ay muwaadiniinta Soomaaliyeed ay wareejinayeen lacagaha iyaga oo aan la aqoosan karin magacooda. Dad badan oo la qabsaday qarinta magacyada ayaa arrintan u arka astaan muujineysa awoodda sii kordheysa ee dowladda federaalka ay ku yeelanayso dhaqaalaha danabeysan ah ee dalka.

Tallaabadan ayaa imanaysa xilli Soomaaliya ay isu diyaarinayso dib-u-habayn ballaaran oo kale, maadaama la qorsheeyay in sanadka 2026 dhammaan kaararka SIM-ka ee dalka lagu diiwaangeliyo Aqoonsiga Qaranka, oo ay bixiso Hay’adda Diiwaangelinta iyo Aqoonsiga Qaranka (NIRA). Dhammaan tallaaboyinkan ayaa saamayn ballaaran ku yeelanaya la-dagaallanka lacag-dhaqista, maalgelinta argagixisada, iyo nolosha maalinlaha ah ee muwaadiniinta caadiga ah.

Hormuud Telecom ayaa sheegtay in adeeggan cusub uu waafaqsan yahay halbeegyada caalamiga ah ee adeegyada lacagaha mobilada, isla markaana uu xoojinayo amniga iyo kalsoonida macaamiisha. Madaxa Xiriirka Shirkadda Hormuud, Yaasin Xasan, ayaa u sheegay Dawan in shirkaddu ay hormuud u tahay hal-abuurnimada adeegyada lacagaha mobilada, isla markaana ay ka go’an tahay in ay hirgeliso xeerarka cusub ee nidaaminta, si loo hubiyo in dhammaan adeegyadu ay noqdaan kuwo ammaan ah oo hufan.

“Shirkadda Hormuud Telecom, waxaa ka go’an horumarinta adeegyada maaliyadeed ee macaamiisheena. Muujinta magacyada dhaamaystiran ee qaataha ka hor inta aan la fulin adeegga waa tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo amniga iyo kalsoonida, isla markaana lagu hubinayo u hoggaansanaanta heerarka ugu sarreeya ee caalamiga ah ee adeegyada lacag-dirista mobilka.” Ayuu yiri; Yaasiin

Macaamiil lacag diraya — Macaamiil lacag ka diraya mobil-ka

Nidaam ka dhashay duruufo jiray

Adeegyada lacagaha mobilada ee Soomaaliya ayaa ku dhashay duruufo adag. Sanadihii 2007 ilaa 2009, dalka waxa ka jiray lacag-yari ba’an, taas oo keentay in Hormuud ay bilowdo adeeggeedii ugu horreeyay ee Zaad, oo markii hore muujinayay magacyada macaamiisha. Hase yeeshee, kooxda Al-Shabaab oo xilligaas ka talinaysay dhul ballaaran ayaa mamnuucday adeegga, iyada oo ku tilmaantay adeeg ku ah kormeer.

“Al-Shabaab waxay u aragtay nidaamka mid lagu kormeerayo laguna dabagalayo dhaqdhaqaaqyada,” ayuu yiri, Maxamed Ibraahim, Tifaftiraha Amniga iyo Difaaca ee Dawan TV. Isaga oo raaciyay “Waxay ogaayeen in haddii macaamillada la raadin karo, ay si fudud u fashilmi doonaan shabakadaha maalgelintooda.”

Arrintaas awgeed, Hormuud waxay daahfurtay EVC, oo oggolaanayay wareejin lacageed oo aan magac lahayn, kuna koobnayd xaddi lacageed. Adeeggan ayaa si degdeg ah u noqday laf-dhabarta dhaqaalaha dalka, isaga oo loo adeegsaday mushahaar bixinta, xawaaladaha iyo ganacsiga maalinlaha ah. Warbixino ka soo baxay Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka (NCA) ayaa muujinaya in EVC uu sannadkii 2025 maamulayay in ka badan saddex bilyan oo doollar oo wareejin lacageed ah.

Howlwadeenada Shirkadda Hormuud oo ku guda jira shaqadooda

Isbeddelka Miisaanka Awoodda

Mas’uuliyiinta dowladda iyo khubaro ka tirsan hay’adaha isgaarsiinta ayaa sheegaya in isbeddelkan uu ka dhashay isbeddelka miisaanka awoodda, iyada oo dowladda ay sii xoogeysanayso, halka Al-Shabaab ay daciifayso. Maareeyaha Hay'adda Isgaarsiinta Qaranka, Mustaf Yaasiin Sheekh, ayaa sheegay in xaaladda amniga ee magaalooyinka waaweyn ay si weyn u hagaagtay, taas oo suurtagelisay in la dhaqan geliyo xeerar hore ay u adkayd in la fuliyo.

“Tani waxay na siisay fursad aan ku dhaqan-gelin karno xeerar iyo nidaamyo, shan sano ka hor aan suurtagal ahayn in la hirgeliyo.” ayuu yiri; Maareeyuhu.

Yaasin ayaa tilmaamay in muhiimadda is ballaarinta dowladda ee magaalooyinka waaweyn iyo hawlgallada militari ee Al-Shabaab looga saaray deegaanno istaraatiiji ah. Inkasta oo kooxdu weli tahay xoog jira, gaar ahaan miyiga, haddana awooddeedii ay ku maamuli jirtay ama ku cadaadin jirtay shirkadaha waaweyn si weyn ayay hoos ugu dhacday.

“Daahfurnaantu waa tiir muhiim u ah dhisidda kalsoonida nidaamyada dijitaalka ah ee Soomaaliya,” ayuu Yaasin u sheegay Dawan, isaga oo in “Isku xidhidda adeegyada dijitaalka ah iyo aqoonsiga waxa ilaalinayaan macaamiisha, isla markaana xoojinayaan isla-xisaabtanka”. Adeegsiga Kaarka Aqoonsiga Qaranka ee ay bixiso Hay’adda NIRA ayaa dhowaan shardi u noqon doona adeegyo badan, taasoo sii adkayn doonta adeegyada danbeysan.

Soomaaliya waxa ay tobannaan sano si dhab ah uga go’doonsaneyd nidaamka maaliyadeed ee caalamiga ah, iyadoo bankiyada caalamku ka caga-jiidayeen fulinta macaamillo ka yimaada dal lala xiriiriyo lacag-dhaqid, maalgelinta argagixisada, iyo kormeer la’aanta nidaamka maaliyadeed.

Hay’adda Caalamiga ah ee La-dagaallanka Lacag-dhaqista (FATF) ayaa muddo dheer u aqoonsaneed Soomaaliya dalalka leh nidaam maaliyadeed oo nugul. Iyadoo aan la helin nidaam aqoonsi oo lagu kalsoonaan karo, Soomaaliya ma heli karto xiriirro banKiyeed oo caalami ah ama maalgelin shisheeye oo ballaaran.

Si kastaba ha ahaatee, caqabado ayaa weli jira. NIRA ayaa sheegtay in illaa dabayaaqadii 2024 in kaliya 20 % dadka waaweyn ee Soomaaliyeed ay heleen Aqoonsiga Qaranka. Arrintan ayaa walaac ka dhalisay suurtagalnimada in malaayiin qof, gaar ahaan kuwa miyiga iyo reer-guuraaga ah, ay waayi doonaan adeegyada lacagaha mobilada marka la gaaro waqtiga kama dambaysta ah ee 2026.

Inkasta oo caqabadahaasi jiraan, hadana tallaabadan cusub ayaa loo arkaa mid calaamad u ah wejiga cusub ee hufnaanta iyo nidaaminta dhaqaalaha dhijitaalka ah ee Soomaaliya, iyadoo dalku uu ku tallaabsanayo dadaallada dib-u-dhiska kalsoonida iyo la jaanqaadidda nidaamka maaliyadeed ee caalamka.