Muqdisho (Dawan)- Waayadaan waxaa ku socday Soomaalida Ameerika olole suuradxumeyn ah oo laga wada dhigayo inay yihiin dad dulsaar ku ah dadka Mareykanka, lidna ku ah dhaqanka iyo qaayasoorka bulshada Mareykank, wuxuuna ololahaasi la bilawday dib-u-doorashadii Donald Trump oo hadda laga joogo sanad iyo bilo. Trump oo tan iyo xilligiisii hore caadeystay ijaafada dadyowga Afrikaanka baa waayadaan si takoor ah u bartilmaamaydsaday Soomaalida, isagoo marar kala duwan ku tilmaamey ereyo liidasho ah sida: inay qashin “garbage” yihiin, inay musuqmaasuq miiran yihiin, iyo inay burcad-badeed yihiin, inay leeyihiin dalka ugu xun adduunka, inaysan waxba ku kordhin shacabka Mareykanka iqk.
Sidoo kale wuxuu Trump si tirabeel ah u aflagaadeeyay xilidhibaanadda matasha bulshada Soomaalida Minisoota ee Ilhaan Cumar, isaga oo ku tilmaamay inay tahay qashin, mar kale ku tilmaamay inay mudan tahay in laga musaafuriyo Mareykanka, mar kale ku tilmaamay inay tahay tuugad, xitaa ku tilmaamay inay tahay “bitch”.
Ololahaasi lagu shaydaameenayo Soomaalida iyo Ilhaan Cumar waxaa la wada Trump siyaasiyiin, maalqaabeeno iyo muuqaal-baahiyaal u ololeeya xisbiga Jamhuuriga. Tusaale, Tucker Carlson oo waayadaan hormuud u ahaa dhaqdhaqaaq la magac baxay MAGA ayaa taariikhda 18/12/2025 baahiyay muuqaal soconaya saacad iyo 18 daqiiqo,[1] wuxuuna muuqaalkaas ku lafoguaray duulaanka ay Soomaalidu ku hayaan Ameerika, waa sida uu Tucker qabo, wuxuuna ku tilmaamay bulshada Soomaalida ee ku sugan gobolka Minisoota inay yihiin kuwa aan rabin inay ku milmaan bulshada Ameerika si gaar ahna isku soocaan, badidoodna aysan xitaa aqoonin luqadda Ingiriiska, sidoo kale wuxuu ku tilmamay Ilhaan Cumar inaysan daacad u ahayn dhaarta ay u martay inay ilaaliso danaha iyo qaranimada Ameerika, isagoo oo ku duraya hadallo ay waqti hore ka jeedisay golayaal iyo munaasabado Soomaaliyeed, sida inay Xasan Sheekh Maxamuud ugu yeertay “Madaxweynahayna” iqk.
Ololahaasi lagu ijaafeynayo Soomaalida Ameerika wuxuu isa sootaro wuxuu gaaray figta sare ka dib markii Nick Shirley oo ah Youtuber u ololeeya MAGA, ka baahiyay Soomaalida Minisoota muuqaal borobogaando ah oo ku andacoonayo inuu booqday xarumaha lagu daryeelo caruurta oo ay Soomaali maamulaan. Muuqaalka Nick Shirley oo soconaya 43 daqiiqo oo cinwaan looga dhigay “I Investigated Minnesota’s Billion Dollar Fraud Scandal”[2] baa aad ugu faafay baraha-bulshada, gaar ahaan barta X ama hore loogu yiqiin Twitter, waxaana laga dhex daawaday bartaas in ka badan 138 milyan, waxaana ka qaybqaatay faafinta muuqaalkaas siyaasiyiinta ugu waa weyn Xisbiga Jamhuuriga sida: JD Vance iyo Elon Musk iqk. Waxaana laga sii sameeyay muuqaalkaaas muuqaallo gaagaaban, sawirro iyo kartoon aad u kordhiyay faallaynta iyo hadalhaynt mowduuca uu daarnaa muuqaalkaas.
Wuxuu ku dooday Nick Shirley inuu daaha-uga-feeday muuqaalkaasi shabakad xatooyo oo ay ku dhaqaaqeen qaar ka mid Soomaalida Minisoota ee maamula xarumo lagu daryeelo caruurta, wuxuuna ku doodayaa in xarumahaasi iska qaataan lacago iyaga oo kaliya u gudbiya dowladda magacyo caruur oo beenabuur ah, isaga oo u cuskanaya kaliya inuu arki waayay caruurtaas intii uu ku gudajiray duubista muuqaalka; waxaana muuqaalka laga dhex arkayaa isaga oo uu wehliyo ruux kale oo booqanaya xarumo xeran, halka xarumaha qaarna ee furnaa la arkay iyagoo howlwadeenada xarumahaasi u diideen inuu gudaha u galo, dhammaadka muuqaalka wuxuu Nick Shirley dusha ka saaraay wixii danbi ah ama gaabis ah ee ka dhex dhacay xarumahaasi xukuumadda maamul goboleedka Minisoota.
Waxyaabaha qosolka leh ee muuqaalka baahiyay waxaa ka mid ahaa, ee dadkuna aad uga falceliyeen in xarun ka mid ah xarumahaasi lahayd boor uu ku qoranyahay magac higgaad ahaan khaldan, waxaana ku qornaa “Quality Learing Center”, waxaa ka maqan ereyga “Learing” xarafka “n”, waxayna qoloyoonkii cunsuriyiinta ee fursad gaadka ahaa ka dhigteen gafkaas inuu caddayn u yahay xatooyada uu Youtuber-ku eedeynayo Soomaalida.
Waa iyaga iyo Allahood, illaa iyo hadda ma jiraan maxkamado xaqiijiyay eedaha uu Nick Shirley u jeediyay xarumahaasi, taa badalkeeda Wasaradda Arrimaha Caruurta, Dhalinyarta iyo Qoyska ee Minisoota waxay sheegtay in baaritaano hordhac ah lagu xaqiijiyay in tobanka xurumood ee ka soo muuqday muuqaalka inay u shaqaynayeen si dabiici ah, marka laga reebo hal xurun oo maalintaas xernayd, waxayna wasaaradda ku tilmaantay in muuqaalkaasi sheegayo eedo aan la xaqiijin saxnaanshahooda wali, sidoo kale suuragal ay tahay in xogta muuqaalkaasi tahay mid marinhabaabin ah[3], sidoo kale TV ka howlgala gobolka Minisoota oo la dhaho WCCO TV oo sameeyay baaritaano baa deedifeeyay eedaha qaar ee Nick Shirley u jeediyay xarumahaasi[4].
Hase yeeshee, Wasaaradda Caafimaadka iyo Adeegyada Bini’aadamka ee Fadaraalka Maraykanka waxaa la moodaa inay ganbar gaaban ugu fadhiday Soomaalida ama gobolada dimuqraadiga, waxay markiiba hakisay deeq-lacageedkii loogu talagalay xarumaha daryeelka caruurta ee gobolka Minisoota.
Muddada sanadka ah ee uu joogo Maamulka Trump wuxuu qaaday tilaabooyin ka dhan ah Soomaalida hadday yihiin kuwa ku nool gudaha Mareykanka iyo kuwa ku nool dibaddiisa; waxaana ka mid ah tillaabooyinkii ugu horreeyay ee uu qaaday in la joojiyo hay’addii USAID oo ahayd deeqbixiyihii ugu weynaa Soomaaliya, sidoo kale wuxuu maamulkaan ku daray Soomaaliya dalalka aan soo galikarin dhulka Mareynka, sidoo kale taliska Trump wuxuu baabi’iyay oo ka dulqaaday Soomaalida Mareykana ku nool ee aan haysan sharciga dalk-ku-joogista xaalad la yiraahdo “Temporary Protected Status”, xaaladdaas oo u ogolaanaysay Soomaalidaasi inay dhexjoogaan gudaha Mareykanka, kana hor-istaagaysay in la tarxiilo. Haddana waxay damacsanyihiin Trump iyo kooxdiisa inay markaan Soomaalida Mareynkanka dusha u saariyaan eedo aad uga wayn wixii hore oo ah maalgalinta ururka Alshabaab.
Wasiirka Qasnadda “Maaliyadda” Mareynka, Scott Bessent baa ku soo qoray bartiisa X taariikhda 02/12/2025 qoraal micnihiisu yahay: “in wasaaraddiisa baari doonto eeddaha sheegaya in xilligii madaxweyne Joe Biden iyo gofornatoore Tim Walz loo diray lacagta canshuur bixiyaasha gobolka Minisoota ururka Alshabaab”.[5] Sidoo qolooyinka midigta waxay baraha bulshada ku faafiyeen tan iyo dhamaadkii November 2025 warbixin borobogaando ah oo uu daabacay joornaal ujanjeera Jamhuuriyiinta oo la dhaho City Journal, waribixintaas oo cinwaankeedu ahaa: Maalgaliyaha ugu weyn ee ururka Alshbaab waa canshuurbixiyaasha gobolka Minisoota “The Largest Funder of Al-Shabaab Is the Minnesota Taxpayer”.
Dhinaca kale, Xisbiga Dimuqraadiga oo mar walba garab u ahaa Soomaalida baa aad uga horyimid arrintaan beenabuurka ah, ee kaliya ku dhisan nacayb isir iyo foolxumayn. Gofornatooraha Minisoota isaga oo ka falcelinaya arrintaan buu wuxuu dhahay hadal micnihiisu yahay: “ma aha in bulsho dhan la wada mariyo hal riinji, oo halis la wada galiyo iyada oo aan loo hayn arrintaas wax caddayn ah”[6]. Sidoo kale Xeer-ilaaliyaha Guud ee Gobolka Minisoota xilliyadi Obama iyo Biden, Andy Lugar, baa xoojiyay dooddaas, wuxuuna carrabka ku adkeeyay in Soomaalidii lagu qabtay lunsashada mashruuca quudinta caruurta ee Minisoota damacsanaayeen inay hantiilayaal noqdaan, balse aysan niyadooda ahayn inay maalgaliyaan urur argagaxiso ah.
Soomaalida Minisoota sida aysan u wada ahayn tuugo bay sidoo kalana u wada ahayn dad danbi la’ ama nadiif ah, waxaa xaqiiq ah oo la dafiri karin oo la xaqiijiyay tiro dad Somaalida Minisoota ah inay ku luglahaadeen kiiisas musuqmaasuq sida: kiiska Quudinta Caruurta “Feeding Our Futur” ee dhacay xilligii karoonaha (COVID-19) oo ilaa iyo hadda la xukumay 62 qofood oo u badan Soomaali[7]. Waxaa kale oo lagu heley sanadkii tagay 2025 dhexdiisa laba ruux oo Soomaali ah xatooyo xoolo, waxayna lunsadeen qandaraas ay ku qaateen daryeelidda caruurta qabta cudurka Autisim “Autism Program”. Sidoo kale waxaa hadda dacwaddoodu socotaa dad Soomaali u badan oo lagu soo eedeeyay lunsasho hanti oo ka qaatay qandaraasyo mashruuc la joojiyay oo lagu magacaabi jiray Mashruuca Gurisiinta Dadka Tabaaleysan “Housing Stabilization Service”. Waana suuragal inay soo baxaan mustaqbalka kiisas kale oo hor leh, oo dad Soomaali ah qayb ka yihiin.
Walow kiiska lunsashada lacagta quudinta caruurta ee Soomaalidu qayb ka ahayd xilligii karoonaha uu yahay kiisaskii ugu waa weynaa marka la eego xaddiga lacagta la lunsaday, lacag dhan 250 milyan, haddana lama dhihi karo falka lunsashada lacagta canshuurbixiyaasha waa dhaqan ku kooban Soomaalida Minisoota oo kaliya, run ahaantii waa faldanbiyeed ku faafsan gobolada Mareykanka, waxaana qayb ka noqdeen dad ka soojeedo isirro kala duwan, waxaana tusaale ugu soo qaadan karnaa kiiska “Karnezis brothers PPP loan scam” oo ka dhacay gobolka Arizona, laguna lunsaday lacago dhan 109 milyan; kiiska “COVID-testing fraud” oo ka dhacay gobolka Illinois, laguna lunsaday lacag gaareyso 83 milyan; kiiska “Recycling companies' fake PPP loan ring” oo ka dhacay gobolka Texas, laguna lunsaday lacag markay ugu yartahay lagu qiyaasay 53 milyan; kiiska “California PPP fraud scheme” oo ka dhacay gobolka California, laguna lunsaday lacag dhan 27 milyan[8]; kiisaskaasi iyo kuwo kale oo badan midna kuma aysan lugyeelan Soomaali.
Dhawaan taariikhda 02/01/2026 waxaa lugu daabacay joornaalka The Wall Street Journal qoraal cinwaan looga dhigay “Minnesota Isn’t the Only Magnet for Welfare Malfeasance”[9], qormadaan oo ahayd mid aragtiyeed wuxuu qoraagu ku lafoguray musuqmaasuqa ka jira xafiisyada duqa iyo gofornatooraha New York, wuxuuna qoraagu dhiraandhiriyay in xatooyada xoolaha ku ekayn gobolka Minisoota oo kaliya, kana jirto gobollo kale sida gobolka New York. Dhacdooyinka uu xusay qoraagu waxaa ka mid ah in duqii hore ee magaalada New York, Eric Adams siiyay qandaraas dhan $432 milyan shirkadda DocGo si ay ugu sameyso guryo dadka magangalyo doonka ah, iyada oo shirkaddaasi aysan galin wax tartan ah, sidoo kalana aysan lahayn wax khibrad hore oo la xiriirta dhisidda guryaha degdeg ah, balse laba bilood ka dib markii ay shirkaddaasi qandaraaska qaadatay waxay baarayaashu ogaadeen in lacagtii labadaas bilood loo fasaxay shirkaddaasi oo dhamayd 13.8 milyan in 11 milyan oo ka mid ah aysan caddayn sidii ay u adeegsatay, hase yeeshee markii uu heley xogtaasi duqii magaalada New York ee xilligaasi joogay wuxuu ku adkaystay in shaqada shirkaddaasi sii socoto. Sidoo kale wuxuu qoraagu xusay in baaritaano ay sameysay waaxda baaritaanada ee isla xafiiska duqa New York ogaatay dhammaan 51 hay’ad ee qandaraas ka qaatay xafiiska duqa New York inay 1 mar sameeyeen gaf, halka 80% hay’adahaasi ugu yaraan 3 jeer galeen gaf. Wuxuu kale uu qoraagu sheegay in gofernatooraha gobolka New York, Kathy Hochul, iyaduna siisay qandaraas ku kacaya 600 milyan shirkad uu leeyahay ruuxii ka soo qaybqaatay ololaheedii doorashada, shirkaddaas oo aanan marin wax tartan ah.
Malaha xaaladda musuqa ee Mareykanka waxaa soo koobeysa maahmaahdii reer Xamarka ay ahayd “digaagu waa wada cunaa saxarada, balse aftirasho is dheeryihiin!”.
Haddaba maxaa keenay in warbaahinta iyo siyaasiinta Xisbiga Jamhuuriga diiradda saaraan kiiska musuq Soomaalida Mareykanka?
Warbaahinta taageerta Xisbiga Dimuqraadiga baa ku tilmaantay in ololahaani lagu foolxumeynayo Soomaalida yahay mid siyaasadeysan oo laga leeyahay dano siyaasadeed, waxyaabaha la xusayna waxaa ugu cadcad in Xisbiga Jamhuuriga rabo inuu ka saaro gobolkaasi oo ay ka dhici doonta doorasha gofernatoorihiisa Novermber 2026 gacanta dimuqraadiyiinta oo ka talinayay gobolkaas tan iyo 2011[10], iyada oo loo dhexmarayo in la yareeyo taageerada bulshada gobolkaasi u hayaan Tim Walz oo loo badinayay inuu isa soo sharaxo kal 3aad, hase yeeshee taasi hadda meesha waa ka baxday oo wuxuu Tim Walz sheegay taariikhda 05/01/2026 inuusan isa soo sharixi doonin jagada governatooraha kal danbe.
Sidoo kale waxaa sanadkaan dhammaadkiisa dhici doonta doorashada dhexe oo la dooran doono dhammaan wakiillada Aqalka Hoose ee Mareykanka iyo qaar ka mid ah wakiilada Aqalka Sare ee Mareykanka, sidaas aawadeed waxay u egtahay in suurad xumayta Soomaalida qayb ka tahay ololaha doorashooyinka Mareykanka ee aayar-aayra ku socda, sidoo kale waxaan la fogeyn karin in ololahaani wixii xun Soomaali baa leh la leeyahay inuu qayb ka yahay hab looga leexiyo bulshaweynta Mareynkanka arrimo kale oo ay waaydaan ku howlanaayeen sida fadeexadda Jeffrey Epstein iyo doodda ka taagan faragalinta Israa’iil siyaasadaha gudaha Mareykanka oo tan iyo dilkii Charlie Kirk isa soo taraayay.
Trump iyo kooxdiisa waxay u bartilmaamaydsanayaan Soomaalida Ameerica oo ka matalaysa bulshada dalkaas boqolley aad u yar (qiyaastii ka yar 0.08%) waa miskiin baa misko la fuulo leh, maadaama ay ogyihiin in dadkaasi aysan ka danbayn dowlad xoogan waxaa la qumanaatay inay ku kaarto baxaan [scapegoat] oo wixii fashil siyaasadeedna ee maamulkooda soo waajahana ku qariyaan bahdilidda Soomaalida, iyaga oo tusinaya codbixiyaashii soo doortay inay socoto shaqadii loo doortay oo ahayd yareynta soogalootiga iyo balanqaadayadii kale.
